چه داروهایی را نباید همزمان با مکمل های بدنسازی مصرف کرد؟

مصرف مکمل های بدنسازی در میان ورزشکاران بسیار رایج شده است، اما مکمل ها همیشه بی خطر و بدون تداخل نیستند. بعضی مکمل ها می توانند اثر یک دارو را بیشتر یا کمتر کنند، بعضی دیگر ممکن است عوارض دارو را تشدید کنند و در برخی شرایط، بیماری زمینه ای فرد را تحت تاثیر قرار دهند. این موضوع به ویژه برای ورزشکارانی اهمیت دارد که همزمان از داروهای قلبی، فشار خون، دیابت، ضد انعقاد، ضد التهاب یا داروهای مرتبط با کلیه استفاده می کنند.
بنابراین پیش از مصرف مکمل، تنها بررسی دوز و زمان مصرف کافی نیست و باید تمام داروها و مکمل های مورد استفاده بررسی شوند. مشورت با پزشک یا داروساز، به ویژه هنگام مصرف چند فرآورده به صورت همزمان، بهترین راه برای پیشگیری از تداخل های ناخواسته است.

چرا تداخل دارو و مکمل اهمیت دارد؟

تداخل دارو و مکمل همیشه به معنی ممنوع بودن یک ترکیب نیست. گاهی یک مکمل باعث می شود دارو سریع تر از بدن دفع شود و اثر آن کاهش پیدا کند. در شرایط دیگر، مکمل می تواند اثر دارو را افزایش دهد و احتمال عوارض را بالا ببرد. همچنین بعضی مکمل ها به صورت مستقیم روی فشار خون، ضربان قلب، قند خون یا انعقاد خون اثر می گذارند و همین موضوع می تواند با عملکرد داروهای تجویزی تداخل ایجاد کند.
از طرف دیگر، تعداد زیادی از مکمل های ورزشی به صورت ترکیبی تولید می شوند. یک مکمل پیش تمرین ممکن است همزمان کافئین و چند ماده محرک داشته باشد و یک محصول چربی سوز نیز ممکن است چند ترکیب محرک را در کنار هم قرار دهد. بنابراین فقط نگاه کردن به نام محصول کافی نیست و باید ترکیبات درج شده روی برچسب نیز بررسی شود. منابع پزشکی نیز تاکید می کنند که مکمل های غذایی می توانند با داروهای نسخه ای و بدون نسخه تداخل داشته باشند و افراد باید مصرف مکمل های خود را به پزشک یا داروساز اطلاع دهند.

-داروهای فشار خون و مکمل های محرک

یکی از مهم ترین موارد احتیاط، ترکیب داروهای فشار خون با مکمل های محرک است. کافئین با افزایش تحریک سیستم عصبی می تواند در بعضی افراد موجب افزایش موقت فشار خون یا ضربان قلب شود. این اثر در افراد حساس ممکن است محسوس تر باشد. مکمل های پیش تمرین و چربی سوزها نیز گاهی علاوه بر کافئین، ترکیبات محرک دیگری دارند و به همین دلیل نمی توان آنها را صرفا یک مکمل ساده در نظر گرفت.
افرادی که داروهای کنترل فشار خون مصرف می کنند باید پیش از مصرف مکمل های محرک، ترکیبات محصول را بررسی کنند. هدف این نیست که تمام افراد مصرف کننده داروی فشار خون را از مصرف هر مقدار کافئین منع کنیم، بلکه باید وضعیت فرد، نوع دارو، مقدار کافئین و واکنش بدن در نظر گرفته شود. برخی مکمل های گیاهی نیز می توانند فشار خون را تغییر دهند و با داروهای کنترل فشار خون تداخل ایجاد کنند.

-داروهای قلبی و مکمل های پیش تمرین

مکمل های پیش تمرین از نظر تداخل دارویی اهمیت ویژه ای دارند، زیرا ممکن است حاوی مقدار قابل توجهی کافئین یا سایر ترکیبات محرک باشند. در فردی که داروهای قلبی، داروهای کنترل ضربان یا داروهای مرتبط با فشار خون مصرف می کند، اضافه کردن یک محرک قوی بدون بررسی تخصصی می تواند انتخاب مناسبی نباشد.
اگر پس از مصرف مکمل علائمی مانند تپش قلب شدید، درد قفسه سینه، سرگیجه، ضعف غیرعادی یا احساس غش ایجاد شود، ادامه مصرف نباید خودسرانه انجام شود و فرد باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کند. همچنین نباید تصور کرد که چون یک مکمل بدون نسخه فروخته می شود، پس حتما با تمام داروهای قلبی سازگار است. تداخل میان مکمل ها و داروها می تواند غیرقابل پیش بینی باشد و منابع پزشکی نیز توصیه می کنند مصرف تمام مکمل ها با پزشک یا داروساز در میان گذاشته شود.

-داروهای ضد انعقاد خون و مکمل های گیاهی

افرادی که از داروهای ضد انعقاد خون مانند وارفارین استفاده می کنند باید درباره مکمل ها احتیاط بیشتری داشته باشند. برخی مکمل های گیاهی می توانند اثر داروهای ضد انعقاد را افزایش دهند و احتمال خونریزی را بالا ببرند. برای نمونه، منابع پزشکی درباره احتمال افزایش اثر وارفارین در کنار گلوکزامین هشدار داده اند.
به همین دلیل، ورزشکاری که برای یک بیماری قلبی یا مشکل انعقادی داروی ضد انعقاد مصرف می کند نباید مکمل های مفصلی، گیاهی یا محصولات چند ترکیبی را بدون بررسی مصرف کند. این موضوع درباره مکمل های ورزشی نیز اهمیت دارد، زیرا ممکن است ترکیبات گیاهی یا مواد فعال متعددی در یک محصول وجود داشته باشد.

-داروهای دیابت و مکمل های کاهش وزن

افرادی که داروهای دیابت مصرف می کنند باید هنگام استفاده از مکمل های کاهش وزن و محصولات گیاهی احتیاط کنند. برخی مکمل ها ممکن است قند خون را تغییر دهند یا روی جذب و متابولیسم دارو تاثیر بگذارند. در نتیجه ترکیب یک مکمل جدید با داروی دیابت ممکن است کنترل قند خون را دشوار کند.
موضوع مهم دیگر این است که بعضی مکمل های کاهش وزن ممکن است ترکیبات متعددی داشته باشند و مقدار واقعی مواد فعال آنها با چیزی که ورزشکار تصور می کند متفاوت باشد. به همین دلیل در افراد مبتلا به دیابت، بررسی ترکیبات محصول و هماهنگی با پزشک یا داروساز اهمیت بیشتری دارد. حتی برخی ترکیبات گیاهی شناخته شده می توانند سطح خونی بعضی داروهای دیابت را تغییر دهند.

-کراتین و داروهای مرتبط با کلیه

کراتین یکی از شناخته شده ترین مکمل های ورزشی است و در افراد سالم، شواهد موجود به طور کلی آسیب کلیوی ناشی از مصرف معمول آن را نشان نمی دهند. با این حال، وضعیت برای فردی که بیماری کلیوی دارد یا از داروهایی استفاده می کند که می توانند روی کلیه اثر بگذارند متفاوت است و باید پیش از مصرف با پزشک مشورت شود.
یک نکته مهم این است که مصرف کراتین می تواند سطح کراتینین خون را افزایش دهد و این افزایش همیشه به معنی آسیب کلیه نیست. بررسی های جدید نیز نشان داده اند که افزایش کراتینین در مصرف کنندگان کراتین می تواند بدون تغییر معنادار در برخی شاخص های واقعی عملکرد کلیه رخ دهد. بنابراین اگر ورزشکار کراتین مصرف می کند، باید این موضوع را هنگام انجام آزمایش خون به پزشک اطلاع دهد تا نتیجه آزمایش درست تفسیر شود.

-کراتین در کنار داروهای موثر بر کلیه

احتیاط اصلی درباره کراتین زمانی بیشتر می شود که فرد از قبل مشکل کلیوی داشته باشد یا داروهایی مصرف کند که برای کلیه اهمیت دارند. در چنین شرایطی نمی توان صرفا بر اساس سلامت افراد دیگر گفت مصرف کراتین برای این فرد نیز بی خطر است.
بنابراین توصیه صحیح این نیست که کراتین را با تمام داروها ممنوع بدانیم، بلکه باید داروی مصرفی، عملکرد کلیه، مقدار کراتین و شرایط فردی بررسی شود. در صورت وجود بیماری کلیوی، سابقه اختلال عملکرد کلیه یا مصرف داروهای بالقوه آسیب رسان به کلیه، تصمیم گیری باید زیر نظر پزشک انجام شود.

-داروهای ضد التهاب و مکمل های ورزشی

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن از داروهای رایج برای دردهای عضلانی و مفصلی هستند. ورزشکاران ممکن است به دلیل تمرین سنگین یا آسیب ورزشی به سراغ آنها بروند، اما مصرف مکرر این داروها بدون نظر پزشک می تواند برای برخی افراد مشکل ساز باشد.
اگر ورزشکار همزمان چند مکمل مصرف می کند، به ویژه در دوره های تمرینی سخت، کاهش آب بدن یا شرایط خاص تغذیه ای، بهتر است درباره مصرف داروهای ضد التهاب نیز با پزشک یا داروساز مشورت کند. نکته مهم این است که نباید بدون شواهد کافی ادعا کرد مصرف معمول کراتین در کنار ایبوپروفن حتما باعث آسیب کلیه می شود؛ اما وجود بیماری کلیوی یا عوامل خطر، دلیل کافی برای احتیاط و بررسی تخصصی است.
.

-داروهای ضد افسردگی و مکمل های گیاهی

یکی از مهم ترین گروه های مکمل هایی که می توانند با داروهای روان پزشکی تداخل داشته باشند، مکمل های گیاهی هستند. برای مثال، علف چای می تواند روی متابولیسم تعداد زیادی از داروها تاثیر بگذارد و اثر برخی داروهای ضد افسردگی و داروهای دیگر را کاهش دهد.
این موضوع نشان می دهد که عبارت طبیعی یا گیاهی به معنی بی خطر بودن نیست. ورزشکاری که داروی ضد افسردگی، داروی ضد اضطراب یا سایر داروهای روان پزشکی مصرف می کند، باید پیش از اضافه کردن مکمل گیاهی یا محصولات آرام بخش و خواب آور، ترکیبات آن را با پزشک یا داروساز بررسی کند.

-مکمل های خواب آور و داروهای آرام بخش

برخی ورزشکاران برای جبران استرس، تمرین سنگین یا اختلال خواب به مکمل های آرام بخش و گیاهی روی می آورند. مشکل زمانی ایجاد می شود که این محصولات در کنار داروهای آرام بخش یا ضد اضطراب مصرف شوند.
برای مثال، درباره برخی فرآورده های گیاهی مانند آشواگاندا احتمال افزایش اثرات آرام بخش در کنار بعضی داروهای آرام بخش مطرح شده است. بنابراین مصرف همزمان چنین محصولاتی بدون اطلاع پزشک می تواند باعث خواب آلودگی یا افزایش اثر دارو شود.

-مکمل های حاوی ویتامین و مواد معدنی در کنار داروها

ویتامین ها و مواد معدنی نیز همیشه از تداخل دارویی مستثنی نیستند. برای مثال، برخی مواد معدنی می توانند جذب بعضی داروها را کاهش دهند و به همین دلیل گاهی توصیه می شود بین دارو و مکمل معدنی فاصله زمانی رعایت شود. این موضوع به نوع دارو و ماده معدنی بستگی دارد و نمی توان برای تمام داروها یک فاصله ثابت تعیین کرد.
بنابراین اگر ورزشکار از مولتی ویتامین، آهن، منیزیم، کلسیم یا زینک استفاده می کند، بهتر است نام دقیق مکمل و دارو در اختیار داروساز قرار گیرد. ممکن است بهترین زمان مصرف آنها به گونه ای تنظیم شود که احتمال تداخل به حداقل برسد.

چرا مکمل های چربی سوز حساسیت بیشتری دارند؟

محصولات چربی سوز یکی از گروه هایی هستند که باید با دقت بیشتری بررسی شوند. برخی از آنها حاوی کافئین یا سایر محرک ها هستند و ممکن است روی ضربان قلب، فشار خون، خواب و احساس اضطراب تاثیر بگذارند. ترکیب چند محصول محرک نیز می تواند مقدار کل ماده محرک دریافتی را افزایش دهد.
به همین دلیل ترکیب خودسرانه قهوه، قرص کافئین، مکمل پیش تمرین و چربی سوز ایده خوبی نیست. همچنین نباید از ترکیب محصولاتی که برچسب آنها به طور کامل مشخص نیست با داروهای قلبی یا فشار خون استفاده کرد. مکمل های کاهش وزن و محصولات ورزشی نیز ممکن است از نظر ترکیبات واقعی با محصولات بررسی شده در مطالعات علمی تفاوت داشته باشند.

آیا فاصله زمانی مصرف، تداخل را از بین می برد؟

فاصله دادن میان مصرف دو ماده در بعضی تداخل های مربوط به جذب می تواند مفید باشد، اما این راه حل برای تمام تداخل ها کاربرد ندارد. اگر یک مکمل روی متابولیسم دارو در کبد یا اثر دارو روی فشار خون و ضربان قلب تاثیر بگذارد، فاصله چند ساعته لزوما مشکل را برطرف نمی کند.
به همین دلیل نباید یک قانون عمومی مانند «دو ساعت فاصله کافی است» یا «پنج ساعت فاصله همه تداخل ها را از بین می برد» را برای تمام مکمل ها و داروها استفاده کرد. نوع ماده، مقدار مصرف، نیمه عمر دارو، بیماری زمینه ای و مکانیسم تداخل باید بررسی شود.

کدام ترکیب های مکملی معمولا ممنوع نیستند؟

برخی تصور می کنند مصرف هر دو مکمل در یک زمان خطرناک است، در حالی که چنین چیزی درست نیست. برای مثال، مصرف کراتین و پروتئین وی در بسیاری از ورزشکاران قابل انجام است و الزاما نیاز به فاصله چند ساعته ندارد. همچنین مصرف کراتین و BCAA از نظر یک تداخل خطرناک شناخته شده نیست، هرچند اگر فرد پروتئین کافی دریافت کند، ممکن است BCAA ارزش افزوده زیادی نداشته باشد.
همچنین کراتین و بتا آلانین مسیرهای متفاوتی دارند و در برنامه های ورزشی می توانند در کنار یکدیگر استفاده شوند. بنابراین بهتر است به جای ایجاد فهرست طولانی از ترکیبات ممنوع، تداخل های واقعی و مهم از ترکیباتی که صرفا ممکن است همزمان مصرف شوند تفکیک شوند.

چگونه قبل از مصرف مکمل، تداخل آن را بررسی کنیم؟

اولین قدم این است که فهرست کاملی از تمام داروها و مکمل های مصرفی تهیه شود. این فهرست باید شامل داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، ویتامین ها، مواد معدنی، مکمل های ورزشی، محصولات گیاهی و حتی نوشیدنی های حاوی کافئین باشد.
مرحله بعد بررسی ترکیبات دقیق مکمل است. نام تجاری به تنهایی کافی نیست، زیرا دو محصول با کاربرد مشابه ممکن است مواد فعال متفاوتی داشته باشند. در نهایت، شرایط پزشکی فرد نیز اهمیت دارد. بیماری کلیه، کبد، قلب، فشار خون، دیابت، اختلالات انعقادی و بارداری از جمله شرایطی هستند که می توانند انتخاب مکمل را تغییر دهند.

چه زمانی باید مصرف مکمل را متوقف کنیم؟

اگر پس از شروع یک مکمل جدید، علائمی مانند تپش قلب شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه شدید، غش، خونریزی غیرعادی، تورم، واکنش حساسیتی یا تغییر قابل توجه در وضعیت عمومی ایجاد شد، نباید آن را صرفا به عنوان عارضه طبیعی تمرین در نظر گرفت.
در چنین شرایطی ارزیابی پزشکی اهمیت دارد. همچنین اگر ورزشکار داروی خاصی مصرف می کند و قصد دارد مکمل جدیدی اضافه کند، بهتر است قبل از مصرف، ترکیبات محصول را با پزشک یا داروساز در میان بگذارد. این کار به ویژه درباره محصولات چند ترکیبی، چربی سوزها، مکمل های پیش تمرین و فرآورده های گیاهی اهمیت بیشتری دارد.

جمع بندی

این که یک مکمل ورزشی بدون نسخه فروخته می شود، به این معنی نیست که با تمام داروها سازگار است. مهم ترین گروه هایی که نیاز به توجه بیشتری دارند شامل مکمل های محرک در کنار داروهای قلبی و فشار خون، مکمل های گیاهی در کنار داروهای ضد افسردگی و داروهای مختلف، مکمل های موثر بر قند خون در کنار داروهای دیابت، فرآورده های موثر بر انعقاد خون در کنار داروهای ضد انعقاد و مکمل های مورد استفاده در افراد دارای بیماری کلیوی است. منابع پزشکی نیز تاکید می کنند که مکمل ها می توانند اثر داروها را افزایش یا کاهش دهند و حتی مکمل های بدون نسخه نیز ممکن است تداخل مهم ایجاد کنند.
در نهایت، بهترین روش برای جلوگیری از تداخل، انتخاب مکمل بر اساس نیاز واقعی بدن و بررسی آن در کنار داروهای مصرفی است. اگر درباره ترکیب یک مکمل با داروی خاص، مقدار مصرف یا زمان مناسب مصرف سوال وجود دارد، مشورت با پزشک یا داروساز می تواند از بسیاری از خطاهای احتمالی جلوگیری کند. همچنین برای بررسی و تهیه مکمل مناسب می توان از خدمات داروخانه دکتر توکلیان کمک گرفت و پیش از شروع مصرف، نام دقیق تمام داروها و مکمل های مورد استفاده را در اختیار داروساز قرار داد.

سوالات متداول

1.آیا می توان مکمل های بدنسازی را همراه با داروهای فشار خون مصرف کرد؟
مصرف همزمان بعضی مکمل های بدنسازی، به ویژه مکمل های محرک، کافئین و برخی چربی سوزها با داروهای فشار خون می تواند نیاز به احتیاط داشته باشد. این محصولات ممکن است روی فشار خون و ضربان قلب اثر بگذارند و در بعضی افراد با عملکرد دارو تداخل ایجاد کنند. بهتر است پیش از مصرف مکمل، ترکیبات دقیق آن با پزشک یا داروساز بررسی شود.

2.آیا مصرف کراتین همراه با داروها خطرناک است؟
کراتین برای بسیاری از افراد سالم در مقدارهای معمول مکملی، قابل استفاده است و مصرف آن به طور معمول به معنی آسیب کلیوی نیست. با این حال، افرادی که بیماری کلیوی دارند یا داروهایی مصرف می کنند که می توانند روی عملکرد کلیه تاثیر بگذارند، باید قبل از مصرف کراتین با پزشک مشورت کنند. همچنین بهتر است مصرف کراتین هنگام انجام آزمایش خون به پزشک اطلاع داده شود.

3.آیا مصرف مکمل های چربی سوز همراه با داروهای قلبی مجاز است؟
مصرف همزمان چربی سوزهای حاوی کافئین یا سایر مواد محرک با داروهای قلبی می تواند برای برخی افراد مشکل ساز باشد. این ترکیبات ممکن است ضربان قلب یا فشار خون را تغییر دهند و در صورت وجود بیماری قلبی، احتمال بروز عوارض بیشتر است. بنابراین مصرف چربی سوز در کنار داروهای قلبی باید با تایید پزشک انجام شود.

4.آیا داروهای ضد انعقاد خون با مکمل های بدنسازی تداخل دارند؟
بله، بعضی مکمل ها به ویژه فرآورده های گیاهی و برخی مکمل های حاوی ترکیبات فعال می توانند روی انعقاد خون اثر بگذارند و با داروهای ضد انعقاد مانند وارفارین تداخل داشته باشند. این تداخل ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد یا اثر دارو را تغییر دهد. بنابراین افرادی که داروی ضد انعقاد مصرف می کنند، نباید مکمل جدیدی را بدون مشورت با پزشک یا داروساز شروع کنند.